Właściwości gojnika

Co zawiera gojnik?

Za właściwości gojnika odpowiadają głównie cztery grupy związków aktywnych. Każda z nich działa nieco inaczej i razem tworzą profil, który jest dość wyjątkowy wśród ziół europejskich.

Co potwierdzają badania naukowe?

Funkcje poznawcze i redukcja lęku

To obszar gdzie gojnik ma najbardziej solidne dowody spośród wszystkich swoich tradycyjnych zastosowań. W randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą przeprowadzonym przez Wightmana i współpracowników na 155 zdrowych dorosłych w wieku 50 do 70 lat wykazano, że ekstrakt z Sideritis scardica po 28 dniach stosowania istotnie zmniejszył poziom odczuwanego lęku i poprawił szybkość przetwarzania informacji. Co ciekawe, gojnik wypadł lepiej niż miłorząb japoński (Ginkgo biloba), który był grupą kontrolną [1].

Badania przedkliniczne z 2024 roku na modelach zwierzęcych wykazały, że ekstrakty z Sideritis scardica skutecznie łagodziły zaburzenia pamięci i uczenia się wywołane skopolaminą, czyli substancją blokującą układ cholinergiczny podobnie jak dzieje się w chorobie Alzheimera [2]. To nie przekłada się automatycznie na efekty u ludzi, ale wskazuje kierunek dalszych badań.

Działanie antyoksydacyjne

Gojnik zawiera znaczące ilości antyoksydantów, które neutralizują wolne rodniki i wspierają endogenne mechanizmy ochrony komórkowej. Badanie porównawcze wykazało, że napar z gojnika jest porównywalny z zieloną herbatą Camellia sinensis pod względem pobudzania komórkowych systemów antyoksydacyjnych, co jest całkiem dobrym punktem odniesienia [3].

Działanie przeciwzapalne

Flawonoidy i diterpeny zawarte w gojniku hamują prozapalne mediatory i enzymy. Ten efekt jest dobrze udokumentowany in vitro i w modelach zwierzęcych. To prawdopodobnie jeden z powodów, dla których gojnik był tradycyjnie stosowany przy przeziębieniach i infekcjach.

Neuroprotekcja i adaptogenne właściwości

Przegląd ponad 50 lat badań opublikowany w Journal of Ethnopharmacology w 2023 roku wskazuje gojnik jako potencjalny adaptogen, który może zmniejszać ryzyko związanego z wiekiem pogorszenia funkcji poznawczych. Badacze zwracają uwagę na wielokierunkowe działanie na układ neuroendokrynno-immunologiczny, co jest charakterystyczne dla roślin adaptogennych [4].

Tradycyjne zastosowania na Bałkanach

Zanim pojawiły się badania naukowe, górale na Bałkanach i w Turcji wiedzieli swoje. Gojnik był pierwszym wyborem przy przeziębieniu, kaszlu i problemach z oddychaniem. Pito go przy bólu brzucha i dolegliwościach żołądkowych. Używano go jako napoju wzmacniającego po chorobie lub w trudnych warunkach zimowych. W Grecji był podawany gościom tak naturalnie jak u nas herbata czarna, co mówi coś o tym, jak nieodłączną częścią codziennego życia był ten napar przez wieki.

To, co ciekawe, to fakt, że wiele z tych tradycyjnych zastosowań pokrywa się z obszarami, które badania naukowe teraz potwierdzają, odporność, działanie przeciwzapalne, funkcje poznawcze. Tradycja i nauka nie zawsze się zgadzają, ale w przypadku gojnika idą w podobnym kierunku.

Czego gojnik nie robi

Uczciwe zestawienie wymaga też powiedzenia, co nie jest potwierdzone. Gojnik jest suplementem diety i herbatką ziołową, nie lekiem. Nie zastąpi terapii przy poważnych chorobach. Część twierdzeń, które krążą w internecie, szczególnie te dotyczące wpływu na poziom cukru czy ciśnienie krwi, opiera się na badaniach laboratoryjnych lub zwierzęcych, nie na badaniach klinicznych u ludzi.

To zioło warte regularnego picia jako element zdrowego stylu życia. Nie warto oczekiwać od niego cudów, ale też nie ma powodu go deprecjonować, bo dowody na kilka jego właściwości są naprawdę solidne jak na roślinę zielarską.

Najczęstsze pytania o właściwości gojnika