Co to jest gojnik?

Skąd pochodzi gojnik i gdzie rośnie?

Gojnik naturalnie rośnie w górach basenu Morza Śródziemnego - na Bałkanach, w Grecji, Macedonii Północnej, Bułgarii, Albanii, a także w Turcji i na Bliskim Wschodzie. Preferuje suche, słoneczne zbocza skalne na wysokościach od 500 do ponad 1500 metrów nad poziomem morza. Czyste górskie powietrze i trudne warunki klimatyczne sprawiają, że roślina jest wolna od zanieczyszczeń i bogata w olejki eteryczne.

W Polsce gojnik nie rośnie dziko, jest sprowadzany z regionów, gdzie naturalnie występuje lub jest uprawiany. My sprowadzamy go z gór Taurus w Turcji, skąd pochodzi od pierwszego dnia naszej sprzedaży. To właśnie tam ojczym mojej żony znalazł go po raz pierwszy kilkanaście lat temu.

Jak wygląda gojnik?

Gojnik to bylina osiągająca do 60 cm wysokości. Łodygi są wyprostowane, pokryte szarymi włoskami, a liście naprzeciwległe i owalne. Charakterystyczne są żółte kwiaty zebrane w gęste kłosy - to właśnie one nadają gojnikowi wyjątkowy wygląd i są najcenniejszą częścią rośliny.

Kwiat gojnika pięknie wygląda w filiżance - po zaparzeniu zachowuje swój kształt i kolor, przez co napar jest nie tylko smaczny, ale też estetyczny. Dlatego właśnie sprzedajemy gojnik w formie całych kwiatostanów, a nie pociętej sieczki, bo cięcie niszczy olejki eteryczne i właściwości ziela.

Ile gatunków gojnika istnieje?

Rodzaj Sideritis liczy ponad 150 gatunków rozmieszczonych w całym basenie Morza Śródziemnego. Wśród nich kilka jest szczególnie cennych jako rośliny zielarskie i naparowe. Różnią się między sobą smakiem, aromatem i profilem składników aktywnych, ale wszystkie łączy podobny charakter - górskie zioło o łagodnym, kwiatowo-ziołowym smaku.

Najważniejsze gatunki używane jako herbatka górska to Sideritis scardica (endemit bałkański, rośnie głównie w Grecji i Macedonii), Sideritis raeseri (popularna w Grecji, jedyny gatunek uprawiany przemysłowo), Sideritis syriaca zwana malotirą (charakterystyczna dla Krety), a także tureckie gatunki jak Sideritis stricta czy Sideritis libanotica z gór Taurus i Bliskiego Wschodu.

Dlaczego gojnik ma tak wiele nazw?

Gojnik towarzyszy ludziom w górach Śródziemnomorza od tysięcy lat - w każdym kraju i regionie dorobił się własnej nazwy. W Polsce najczęściej mówimy herbatka górska lub herbata górska, ale w internecie można spotkać dziesiątki innych określeń. Poniżej zebraliśmy te najważniejsze.

Czy gojnik to herbata?

Nie w sensie botanicznym. Prawdziwa herbata to liście krzewu Camellia sinensis - zawiera kofeinę i ma zupełnie inny skład. Gojnik to napar ziołowy, czyli susz z rośliny zielarskiej, który zalewa się gorącą wodą. Podobnie jak rumianek, mięta czy lipa - tyle że z gójnika robi się go z całych kwiatostanów lub ziela, a nie z liści.

W języku potocznym jednak wszyscy mówimy "herbata z gojnika" albo "herbatka górska" i nie ma w tym nic złego. Ważne, żeby wiedzieć, że gojnik nie zawiera kofeiny i można go pić o każdej porze dnia.

Czym gojnik różni się od szałwii?

Oba zioła należą do tej samej rodziny jasnotowatych, ale to różne rośliny o różnych właściwościach i smaku. Szałwia (Salvia officinalis) ma intensywny, korzenny smak i silne działanie, nie zaleca się jej picia w dużych ilościach. Gojnik ma delikatniejszy, kwiatowo-ziołowy smak i jest znacznie łagodniejszy, można go pić codziennie jak zwykłą herbatę.

Dawna polska nazwa "szałwia turecka" była błędna i myląca, dlatego dlatego woleliśmy od początku używać nazwy gojnik, która jednoznacznie odnosi się do roślin z rodzaju Sideritis.

Najczęstsze pytania o gojnik