Co to jest gojnik?

Skąd pochodzi gojnik i gdzie rośnie?

Gojnik naturalnie rośnie w górach basenu Morza Śródziemnego - na Bałkanach, w Grecji, Macedonii Północnej, Bułgarii, Albanii, a także w Turcji i na Bliskim Wschodzie. Preferuje suche, słoneczne zbocza skalne na wysokościach od 500 do ponad 1500 metrów nad poziomem morza. Czyste górskie powietrze i trudne warunki klimatyczne sprawiają, że roślina jest wolna od zanieczyszczeń i bogata w olejki eteryczne.

W Polsce gojnik nie rośnie dziko, jest sprowadzany z regionów, gdzie naturalnie występuje lub jest uprawiany. My sprowadzamy go z gór Taurus w Turcji. Stamtąd przyjechał nasz pierwszy pęczek kilkanaście lat temu i nic się w tym nie zmieniło.

Jak wygląda gojnik?

Gojnik to bylina osiągająca do 60 cm wysokości. Łodygi są wyprostowane, pokryte szarymi włoskami, a liście naprzeciwległe i owalne. Charakterystyczne są żółte kwiaty zebrane w gęste kłosy - to właśnie one nadają gojnikowi wyjątkowy wygląd i są najcenniejszą częścią rośliny.

Kwiat gojnika pięknie wygląda w filiżance - po zaparzeniu zachowuje swój kształt i kolor, przez co napar jest nie tylko smaczny, ale też estetyczny. Dlatego właśnie sprzedajemy gojnik w formie całych kwiatostanów, a nie pociętej sieczki, bo cięcie niszczy olejki eteryczne i właściwości ziela.

Ile gatunków gojnika istnieje?

Rodzaj Sideritis liczy ponad 150 gatunków rozmieszczonych w całym basenie Morza Śródziemnego. Wśród nich kilka jest szczególnie cennych jako rośliny zielarskie i naparowe. Różnią się między sobą smakiem, aromatem i profilem składników aktywnych, ale wszystkie łączy podobny charakter - górskie zioło o łagodnym, kwiatowo-ziołowym smaku.

Najważniejsze gatunki używane jako herbatka górska to Sideritis scardica (endemit bałkański, rośnie głównie w Grecji i Macedonii), Sideritis raeseri (popularna w Grecji, jedyny gatunek uprawiany przemysłowo), Sideritis syriaca zwana malotirą (charakterystyczna dla Krety), a także tureckie gatunki jak Sideritis stricta czy Sideritis libanotica z gór Taurus i Bliskiego Wschodu.

Dlaczego gojnik ma tak wiele nazw?

Gojnik towarzyszy ludziom w górach Śródziemnomorza od tysięcy lat - w każdym kraju i regionie dorobił się własnej nazwy. W Polsce najczęściej mówimy herbatka górska lub herbata górska, ale w internecie można spotkać dziesiątki innych określeń. Poniżej zebraliśmy te najważniejsze.

Czy gojnik to herbata?

Nie w sensie botanicznym. Prawdziwa herbata to liście krzewu Camellia sinensis - zawiera kofeinę i ma zupełnie inny skład. Gojnik to napar ziołowy, czyli susz z rośliny zielarskiej, który zalewa się gorącą wodą. Podobnie jak rumianek, mięta czy lipa - tyle że z gójnika robi się go z całych kwiatostanów lub ziela, a nie z liści.

W języku potocznym jednak wszyscy mówimy "herbata z gojnika" albo "herbatka górska" i nie ma w tym nic złego. Ważne, żeby wiedzieć, że gojnik nie zawiera kofeiny i można go pić o każdej porze dnia.

Czym gojnik różni się od szałwii?

Oba zioła należą do tej samej rodziny jasnotowatych, ale to różne rośliny o różnych właściwościach i smaku. Szałwia (Salvia officinalis) ma intensywny, korzenny smak i silne działanie, nie zaleca się jej picia w dużych ilościach. Gojnik ma delikatniejszy, kwiatowo-ziołowy smak i jest znacznie łagodniejszy, można go pić codziennie jak zwykłą herbatę.

Dawna polska nazwa "szałwia turecka" była błędna i myląca, dlatego woleliśmy od początku używać nazwy gojnik, która jednoznacznie odnosi się do roślin z rodzaju Sideritis.

Najczęstsze pytania o gojnik